Ludzka wątroba przeżyła poza ciałem rekordowe siedem tygodni. Tak rodzi się zupełnie nowa gałąź medycyny
Przez dekady transplantologia była wyścigiem z czasem, w którym główną rolę odgrywała plastikowa lodówka turystyczna z lodem, dająca lekarzom zaledwie kilka godzin na przewiezienie organu od dawcy do biorcy. Australijscy badacze z Sydney właśnie wywrócili ten stolik. Nie chodzi tylko o czas. Oni zmienili reguły gry.
Badacze z antypodów utrzymali ludzką wątrobę przy życiu poza organizmem przez rekordowe siedem tygodni, otwierając drzwi do wizji, które jeszcze niedawno brzmiały jak twarde science fiction.
Sztuczne ciało zamiast pudełka z lodem
Przełomu dokonał zespół kierowany przez chirurga transplantologa i wynalazcę prof. Carlo Pulitano ze szpitala Royal Prince Alfred oraz Uniwersytetu w Sydney, o czym donosi MIT Technology Review. Badacze podłączyli przekazaną do badań ludzką wątrobę do opracowanego przez siebie systemu Extended Organ Perfusion System – układu zautomatyzowanych pomp i czujników, który sam Pulitano porównuje wprost do „sztucznego ciała”. Patrząc na powyższe zdjęcie wykonane przez zespół naukowców ciała w potocznym ujęciu aparatura nie przypomina, ale nie chodzi o estetykę, a o działanie.
Maszyna nie chłodziła organu, lecz utrzymywała go w warunkach normotermicznych, czyli w naturalnej temperaturze ludzkiego ciała wynoszącej około 37 stopni Celsjusza. Przez 49 dni system nieprzerwanie dostarczał wątrobie krew oraz składniki odżywcze, jednocześnie odbierając zbędne produkty przemiany materii.
Poprzedni rekord świata w utrzymaniu narządu wewnętrznego poza organizmem należał do naukowców ze Szwajcarii i wynosił około dwóch tygodni. Australijczycy przebili ten wynik ponad trzykrotnie.
Kluczem okazała się pełna automatyzacja
Jak podkreśla prof. Pulitano, przełom nie był dziełem przypadku, lecz efektem wyeliminowania czynnika ludzkiego z bieżącej obsługi maszyny. Podczas tegorocznego sympozjum w Szwajcarii zespół z Sydney przedstawił wyniki badań obejmujących łącznie 55 ludzkich wątrób poddawanych perfuzji.
W przypadku narządów podłączonych do starszych układów, które wymagały ręcznego dostrajania parametrów przez personel, czas przetrwania był ograniczony. Kiedy jednak kontrolę nad składem płynów, ciśnieniem i odżywianiem przejęły zautomatyzowane algorytmy, średni czas życia wątroby poza organizmem wzrósł trzykrotnie – do około czterech tygodni, a rekordowy organ dotrwał aż do siedmiu.
Warto przy tym zachować redakcyjną rzetelność i zaznaczyć, że szczegółowe dane z eksperymentu wciąż czekają na formalną recenzję i publikację w czasopiśmie naukowym. Niezależni eksperci, tacy jak Waldemar Hoffmann, szef startupu Apersys komercjalizującego technologie perfuzji, nie kwestionują samego rekordu, ale stawiają słuszne pytanie: w jakiej dokładnie kondycji biologicznej znajdowała się wątroba pod koniec siódmego tygodnia i czy ktokolwiek w praktyce potrzebuje trzymać narząd w maszynie przez dwa miesiące tylko po to, by go przeszczepić?
Nie chodzi o sam transport, lecz o naprawę i mnożenie organów
Odpowiedź na to pytanie wykracza daleko poza logistykę przeszczepów – i właśnie tu zaczyna się najciekawsza część tej historii.
Już dziś wiadomo, że narządy podłączone do ciepłej perfuzji nie tylko wolniej się starzeją, ale po kilkudziesięciu godzinach zaczynają się samoczynnie regenerować. W 2022 roku szwajcarscy lekarze z sukcesem przeszczepili pacjentowi uszkodzoną wątrobę, którą wcześniej przez trzy dni „naprawiano” w maszynie perfuzyjnej. Zespół prof. Pulitano przygotowuje się teraz w Sydney do badań klinicznych z wykorzystaniem wątrób gorszej jakości poddawanych czterodniowej regeneracji, zanim trafią do biorców.
Siedem tygodni otwiera jednak zupełnie inne horyzonty. Wątroba jest jedynym narządem wewnętrznym człowieka obdarzonym niemal magiczną zdolnością odrastania – przy przeszczepach od żywych dawców chirurdzy pobierają połowę wątroby, a w ciągu około dwóch miesięcy obie połówki odrastają do niemal pełnej objętości. Pulitano przyznał, że testował już dzielenie wątroby na części i podłączanie ich osobno do swojej maszyny. Jeśli ta metoda się powiedzie, w przyszłości z jednego organu dawcy będzie można wyhodować na zewnątrz kilka pełnowymiarowych wątrób dla różnych pacjentów.
Odłącz organ, wylecz go poza ciałem i wszczep z powrotem
Jeszcze odważniej w przyszłość patrzą naukowcy z Doliny Krzemowej oraz amerykańscy badacze zajmujący się terapiami długowieczności i medycyną regeneracyjną. Wspierany przez miliarderów startup Altos Labs złożył patenty opisujące wprowadzanie genów przeprogramowujących komórki do wątrób utrzymywanych poza organizmem.
Docelowa wizja badaczy z Altos Labs przypomina warsztat samochodowy dla ludzkiego ciała: zamiast podawać pacjentowi ekstremalnie silne terapie genowe lub onkologiczne dożylnie – co mogłoby uszkodzić serce, nerki czy układ nerwowy – lekarze mogliby czasowo odłączyć chory organ, podpiąć go do maszyny perfuzyjnej obok łóżka, poddać agresywnemu leczeniu lub odmłodzeniu komórkowemu, a po kilku tygodniach wszczepić go z powrotem.
To zjawisko przestaje być zresztą domeną pojedynczych laboratoriów. W Stanach Zjednoczonych firma Bexorg wykorzystuje już pompy perfuzyjne do przywracania aktywności ludzkim mózgom (na razie przez dobę, z planem wydłużenia tego czasu do dwóch tygodni), aby testować działanie eksperymentalnych leków na żywej ludzkiej tkance bez udziału zwierząt. Równolegle w USA oraz w Chinach powołano dwa nowe towarzystwa naukowe poświęcone dziedzinie nazywanej już wprost „medycyną organową” i „bionicznym podtrzymywaniem życia”.
Nawet jeśli od dzisiejszych eksperymentów w Sydney do rutynowych zabiegów w szpitalach dzieli nas jeszcze długa droga – chociażby ze względu na koszty, bo już dziś perfuzja nerki potrafi podnieść cenę przeszczepu o około 100 tysięcy dolarów – kierunek jest jasny. Ludzkie organy przestają być jednorazowymi częściami zamiennymi, które trzeba przeszczepić w pośpiechu, zanim obumrą. Stają się żywymi układami, które można utrzymać przy życiu, naprawiać, a być może wkrótce także pomnażać poza ludzkim ciałem. To się nie wydarzy jutro, czy pojutrze, ale perspektywy są obiecujące…






